• Schubert’s Greatest Hits

  • Lần cuối cùng bạn làm việc tốt là bao giờ?

  • Advertisements

Bỡn cợt, cái nhẹ khôn kham của chữ nghĩa

Frédéric Ferney
Kiệt Tấn dịch
.

Dẫn nhập 

Dí dỏm, pha trò, bỡn cợt, khôi hài, hóm hỉnh, cà tửng, giễu cợt, thanh tiếu, vân vân… Thiệt khó lòng mà kiếm được một chữ Việt tương đương để thể hiện trung thực tinh thần tiếng “humour” của Pháp, “humor” của Anh. “Dí dỏm” thì thoảng mùi son phấn, “pha trò” thì giống như là nói chuyện, “khôi hài” thì nặng kịch tính, “giễu cợt” thì có vẻ nhạo báng, “cà tửng” thì quá bình dân, “thanh tiếu” thì hiu hiu bác học, “tinh nghịch” thì lăng xăng phá phách…

Sau khi vò đầu bứt tóc và vò tóc bứt đầu nhiều đêm dài thế kỷ, làm con chim bói cá u mê chuyên xủ quẻ xem xăm đậu trên căn nhà màu tím, làm con sâu nhỏ trăn trở rong rêu sỏi đá hiu hắt đèn vàng ga nhỏ rất là hằn lên nỗi đau, phom phom chìm xuống vực sâu tiếc nuối ăn năn xin lỗi cuộc đời (music, please!)… người dịch bèn lấy một quyết định sáng suốt trước khi hành động mù quáng: chọn chữ “bỡn cợt” để thể hiện tinh thần của tiếng “humour”, cho nó được chắp cánh (thiên thần) nhẹ nhàng zui zẻ (mạnh khoẻ bà con… là cái chắc!).  Tiếp tục đọc

Advertisements

CHỮ “HOA” TRONG TRUYỆN KIỀU

Đọc truyện Kiều người ta dễ thấy là Đại Thi hào Nguyến Du thường dùng rất nhiều chữ “hoa” : Khi là hoa hồng, hoa đào. Khi là người đàn bà đài các, nhưng cũng có khi là kẻ hầu người hạ. Cũng có khi là kiệu hoa, thuyền hoa, tờ hoa, trướng hoa, cũng có khi là tâm trạng, tâm sự… chữ hoa biến hóa thiên hình vạn trạng mọi chỗ mội nơi. Tôi nhớ mẹ tôi là người “mù chữ” cả cuộc đời “bán mặt cho đất bán lưng cho trời “nhưng bà là người thuộc rất nhiều câu Kiều. Bà đã dùng Kiều để bói cho thân phận Bà và bạn bè của bà. Thuở thiếu thời tôi cũng thường được bà hát ru trong giấc ngủ . Tôi đã đọc lại quyển truyện Kiều để thể hiện tình cảm của mình đối với người Mẹ và những người ham thích truyện Kiều. Tôi đã tỷ mẩn sắp xếp bố cục trình tự theo truyện Kiều để đến với chữ “Hoa”. Xin gửi tới quý vị cũng là để thể hiện tình cảm của cá nhân đối với Truyện Kiều :
I – Từ câu 1 đến câu 38 :
Mở đầu :
+ Tài mệnh ghét nhau ( câu 1 đến câu 6)
+ Gia thế và tài sắc hai chi em Kiều (câu 7 đến câu 38) có 2 chư hoa :
– Hoa cười ngọc thốt đoan trang
– Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh
II – Từ câu 39 đến câu 568 : Tiết Thanh minh- Kiều gặp Kim Trọng:
+ Chị em Kiều đi Thanh minh, khóc mả Đạm Tiên ( câu 39 đến câu 132 ) có 4 chữ hoa: Tiếp tục đọc

Người dám nói vua quan nhà Thanh như “ếch ngồi đáy giếng”

Trong lịch sử khoa bảng dân tộc, có một người dù đỗ đầu nhưng lại không được phong Trạng nguyên bởi tính tình của ông. Dù triều đình đã bãi chức ông nhưng nhiều lần khi bị nhà Thanh bắt bí thì triều đình lại phải nhờ cậy đến ông. Ông là Nguyễn Đăng Cảo.

Thần đồng từ nhỏ

Nguyễn Đăng Cảo sinh năm 1619 ở xã Hoài Bão, huyện Tiên Du (nay thuộc thôn Hoài Bão, xã Liên Bão, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh). Ông nổi tiếng thông minh từ tấm bé, được ví là thần đồng. Có một câu chuyện về tài năng của ông như thế này:

Năm 16 tuổi ông đi chơi và gặp một thuyền buôn, ông xem tấm vải gấm rồi hỏi người chủ giá bán. Ông chủ vốn biết chữ liền ra vế đố để thử tài:

“Hữu nhất thuần cẩm, thượng cầm hạ thú, sắc nhiều toàn thuyền, khang ninh phúc thọ”

Có nghĩa là: Có một tấm gấm quý, trên con cầm, dưới con thú, màu huyền sắc đẹp, mạnh khỏe, phúc thọ.

Lúc ấy Đăng Cảo có mang đồng tiền đúc bên người liền đối lại rằng:

“Hữu nhất văn tiền, nội phương ngoại viên, diện đế tứ tự, thông bảo khai nguyên”

Có nghĩa là: Có một đồng tiền, trong thì vuông, ngoài thì tròn, mặt đề bốn chữ, thông bảo khai nguyên.

Ông chủ thấy vế đồi thật chuẩn thì vui vẻ tặng luôn cho Đăng Cảo tấm vải quý đó.

Không được trọng dụng vì tính khí Tiếp tục đọc

Những trạng thái tâm hồn nghệ sĩ

Đinh Quang Tốn

Nhớ và quên là hai trạng thái tâm lý tình cảm bình thường của con người. Nhớ hay quên do rất nhiều yếu tố tự nhiên hợp thành, thường rất khó tác động. Không thể cố gắng mà nhớ, cũng không thể cố mà quên được, mà đôi khi còn ngược lại. Văn chương cổ kim Đông Tây đã biểu đạt hai trạng thái tình cảm này của con người rất sâu sắc.

Nhớ và quên

Từ ngàn xưa, những người dân bình thường đã gửi nỗi nhớ của mình trong những câu ca dao: “Anh đi anh nhớ quê nhà/ Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương/ Nhớ ai dãi nắng dầm sương/ Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao!”. Đó là tình cảm chân thành mộc mạc mà da diết bởi nó gắn với những kỷ niệm nghèo khó, vất vả. Từ bảy thế kỷ trước, ông quan Nguyễn Trung Ngạn trên đường đi sứ đã có nỗi nhớ quê hương điển hình đi vào lịch sử đời sống tinh thần của dân tộc trong bài thơ “Quy hứng”: “Dâu già lá rụng tằm vừa chín/ Lúa sớm bông thơm cua béo ghê/ Nghe nói ở nhà nghèo vẫn tốt/ Dẫu vui đất khách chẳng bằng về!”. Nỗi nhớ ấy quan trọng vô cùng đối với một con người. Thậm chí có nhà thơ đã khái quát đó là yếu tố quan trọng nhất để đánh giá một con người: “Quê hương, nếu ai không nhớ/ Sẽ không lớn nổi thành người” (Đỗ Trung Quân). Tiếp tục đọc

Marx của chúng ta

ANTONIO GRAMSCI

Marx của chúng ta

Chúng ta là nhà Marxist? Có cái gọi là nhà Marxist ư? Sự ngu xuẩn, chỉ có mỗi ngươi là bất tử thôi. Câu hỏi này có lẽ sẽ được hỏi lại trong vài ngày tới, khi lễ kỉ niệm 100 năm ngày sinh của ông đang cận kề,và bút mực cũng như sự xuẩn ngốc sẽ tuôn ra không ngớt khi trả lời nó. Sự huyên thuyên rỗng tuếch và cái lối bới lông tìm vết vô nghĩa là một phần của cái di sản không thể chuyển nhượng của con người. Marx không viết ra một thứ học thuyết đèm đẹp, ông không phải là đấng cứu thế nào đó để lại chùm ngụ ngôn đầy những mệnh lệnh nhất quyết, với những chuẩn mực tuyệt đối, không thể hoài nghi, vượt ra khỏi các phạm trù không gian và thời gian. Mệnh lệnh nhất quyết duy nhất, chuẩn mực duy nhất: “Vô sản toàn thế giới, đoàn kết lại!” Nghĩa vụ tổ chức, sự tuyên truyền về nghĩa vụ để tổ chức và liên kết các lực lượng, vì thế, nên là cái phân biệt người Marxist với người không phải Marxist. Quá ít và quá nhiều: ai trong trường hợp này không phải là người Marxist. Tiếp tục đọc

Tại sao người Pháp tranh luận về một dấu chấm nhỏ?

.
.

Nguồn: Why the French are arguing over a small dot”, The Economist, 06/12/2017

Biên dịch: Lê Thị Hồng Loan | Biên tập: Lê Hồng Hiệp

Ở nước Pháp, các vấn đề về ngôn ngữ thường khơi dậy những cuộc tranh luận sôi nổi trên toàn quốc. Chỉ vừa mới năm ngoái, những cải cách nhằm đơn giản hóa các cách đánh vần phức tạp – bao gồm cả lựa chọn xóa bỏ dấu mũ của một số từ – đã khuấy động sự bất bình và tạo ra một cuộc phản đối trực tuyến mang tên #JeSuisCirconflexe (Tôi là dấu mũ). Cơn giận dữ về ngôn ngữ mới nhất của Pháp đã dẫn tới sự can thiệp từ thủ tướng và sự cảnh báo của Học viện Pháp ngữ, cơ quan giám hộ chính thức của tiếng Pháp, về một “mối đe dọa chết người” đối với ngôn ngữ này. Nó bắt nguồn từ việc xuất bản một cuốn sách giáo khoa ngữ pháp lớp ba với một dấu chấm hiếm gặp. Tại sao lại có sự căng thẳng đến vậy? Tiếp tục đọc

Thu giá: Trình độ chữ nghĩa Nguyễn Tuấn Cường, Viện trưởng Viện Hán Nôm

 

Chu Mộng Long: Nguyễn Tuấn Cường, Viện trưởng Viện Hán Nôm, tài khoản Fb Nandemo Meiyou, khẳng định khi anh ta “khảo cổ” (chắc là “khảo cổ học tri thức” giống Foucault?) thấy có từ “thu giá” đã từng được dùng!

Mà đã Viện trưởng Viện Hán Nôm nói thì chắc là đúng như in!

Vậy là Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải đã bắt được vàng. Vàng ròng!

Ông Viện trưởng Viện Hán Nôm ấy nói gì? Rằng thì là, theo ông ấy, Bộ Giao thông vận tải dùng chữ “thu giá” là đúng. Bởi vì từ xưa người Việt đã dùng chữ này và được ghi trong sách vở. Dẫn liệu mà ông Viện trưởng đưa ra là “thu giá mới”, ‘thu giá cũ”, “thu giá riêng”… Có nghĩa là theo ông, chỉ cần gọt cái đuôi “mới”, “cũ”, “riêng” đi thì ta có từ ngữ gọn, chuẩn, hay?

Vậy sao ông không bạo gan đề xuất gọt cái đuôi khái niệm “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” thành “kinh tế thị trường” cho nó chuẩn xác. Hay là vì ông sợ mất ghế? Tiếp tục đọc