• Schubert’s Greatest Hits

  • Lần cuối cùng bạn làm việc tốt là bao giờ?

Nuôi dạy con kiểu Nhật Bản

Akehashi Daiji (Bác sĩ Tâm lý)

 

untitled-156

Nuôi dạy con kiểu Nhật Bản – Akehashi Daiji (Bác sĩ Tâm lý); minh họa: Ohta Tomoko.

PHẦN I.

Làm mẹ, tôi mới bắt đầu chịu tìm hiểu nhiều hơn về tâm lý trẻ thơ. Bạn có biết…?

Trẻ dễ nổi khùng thực ra thường rất nhạy cảm, biết quan tâm đến người khác hơn cả.

Trẻ không nghe lời là trẻ có sẵn chính kiến riêng của mình

Trẻ có tác phong chậm chạp cũng có thể thuộc tuýp người tỉ mì, nhẫn nại

Trẻ nghịch ngợm là những đứa trẻ khỏe mạnh

Đứa trẻ hiền lành thường nhạy cảm, sâu sắc, hay quan tâm tới những thứ mà người khác không để ý…

Có rất nhiều điều thú vị mà tác giả, một bác sĩ tâm lý giàu kinh nghiệm đã chia sẻ trong 2 phần của cuốn sách. Kèm theo những phân tích và đánh giá tổng quát dựa trên những nghiên cứu, quan sát và trải nghiệm thực tế là những ví dụ cụ thể rất sinh động và thường gặp trong cuộc sống hàng ngày của bất kỳ bà mẹ nào. Thoạt nhìn cuốn sách giống như cuốn truyện tranh, vì trang nào cũng có tranh vẽ minh họa đúng phong cách anime của đất nước Nhật Bản, tuy nhiên với cá nhân tôi cách viết sách với từ ngữ cô đọng súc tích lại có minh họa như vậy rất dễ đọc, dễ hiểu và đặc biệt là dễ nhớ, dễ áp dụng. Xin chia sẻ một số điều tâm đắc trong quan điểm nuôi dạy trẻ với cả nhà ạ.

Mở đầu cuốn sách, tác giả đưa ra khái niệm “sự tự đánh giá bản thân” của trẻ. Tác giả định nghĩa đó là “cảm giác tự khẳng định chính mình”/ “cảm giác tự tôn”/ “sự tự tin”. Sự tự đánh giá bản thân là việc tự bản thân trẻ cảm nhận được rằng mình có ý nghĩa khi sống trên đời, mình có giá trị tồn tại, sự tồn tại của mình là quan trọng, mình được mọi người cần đến. Đây là một khái niệm quan trọng lặp lại nhiều lần trong cuốn sách, ba mẹ rất cần trân trọng và quan tâm phát triển sự tự đánh giá bản thân của con trẻ. Các nghiên cứu cho thấy nếu như trẻ mất đi cảm nhận đó sẽ xuất hiện những biểu hiện đáng lo ngại, những phát ngôn, hành động bất thường.

Quan niệm ‘không được bế trẻ nhiều làm trẻ quen hơi, hay đòi bế’ là quan niệm sai lầm, bạn hãy ôm ấp, bồng bế con, nhìn vào mắt con và nói yêu thương con thật nhiều. Khi làm nũng trẻ sẽ khóc, lúc này bạn nên bế trẻ vào lòng, vuốt tóc, xoa đầu, hôn má, mỉm cười với trẻ… tạo cho trẻ cảm giác yên tâm. Mặc kệ trẻ sẽ khiến trẻ sinh ra cáu giận dữ dội. Một số trẻ khóc hoài khóc mãi vẫn không được bế, đến lúc nào đó sẽ tự nín nhưng đó không phải là trẻ trở nên ngoan hơn, mà là tâm hồn trẻ bắt đầu bị tổn thương.

Chúng ta hãy lắng nghe khi trẻ nói, chỉ cần lắng nghe đã truyền đến con thông điệp quan trọng “Con vô cùng quan trọng đối với mẹ”. Kỹ năng lắng nghe: thời gian cha mẹ nói không được dài hơn thời gian con nói; vừa lắng nghe vừa gật gù đáp “Thế à…?… ừ nhỉ…?… vậy à?… Bố mẹ hiểu rồi”; nhắc lại từ của trẻ nói (tránh trường hợp chỉ nghe, mặt không biểu cảm và không nói gì).

“Cảm ơn” là từ giao tiếp cơ bản trong mối quan hệ của con người. Những câu “Cảm ơn con/ Mẹ mừng quá/ Con được việc quá…” sẽ giúp mức độ tự đánh giá bản thân của trẻ tăng lên. Ngay cả khi trẻ làm gì đó sai, ta vẫn tìm ra điểm tích cực của trẻ để nói câu cảm ơn rồi mới chỉ ra cái sai của trẻ.

“Làm nũng” là đòi hỏi yêu thương từ người khác. Khi nhu cầu làm nũng được đáp ứng đầy đủ, ta có cảm giác được yêu thương, hay cảm giác xứng đáng tồn tại trên đời để được yêu thương. Từ đó lòng tin vào người khác cũng như lòng tin vào chính bản thân mình (sự tự đánh giá bản thân) cũng tăng lên. Những người có niềm tin vào người khác thường có sự đồng cảm và biết tạo lập những mối quan hệ sâu sắc với mọi người.

Chúng ta cũng cần phân biệt giữa 2 khái niệm: nuông chiều và yêu chiều trẻ: Nuông chiều là không nên, đó là việc cha mẹ can thiệp quá nhiều, quá bao bọc con,hoặc chi phối con trẻ theo sự áp đặt chủ quan của người lớn. Trái lại, yêu chiều hay cho phép làm nũng hợp lý là điều cần thiết, đó là sự tôn trọng sự riêng tư và mong muốn cá nhân của trẻ. Tình yêu thương của mẹ và việc làm nũng của con có sức mạng giải tỏa những bế tắc tâm lý. Trong một gia đình, những trẻ là anh chị em ruột, có trẻ làm nũng giỏi nhưng có trẻ không biết làm nũng. Nếu bố mẹ không để ý, đứa trẻ có thể lớn lên trong quan hệ mờ nhạt, lỏng lẻo, không chắc chắn về tình yêu của cha mẹ dành cho mình, từ đó không chắc chắn về giá trị tồn tại của bản thân. Vì thế nếu con bạn dưới 10 tuổi mà ít làm nũng, hãy tăng thời gian tiếp xúc và tăng sự gần gũi với con, giảm bớt quở mắng, tránh làm tổn thương tâm hồn trẻ.

Một điều cần lưu ý khi nuôi dạy trẻ: Với trẻ này ta có thể mắng nhưng với trẻ khác ta lại không thể. Tuýp trẻ có thể mắng: trẻ có trạng thái tinh thần ổn định, trẻ cởi mở chan hòa; trẻ tự tin vào bản thân, dù có chuyện gì cũng nhìn sự việc theo hướng tích cực; trẻ bình thản vô tư, không hay bận tâm, để ý. Tuýp trẻ phải thận trọng khi mắng: trẻ nhạy cảm hay để ý (bị nhắc nhở một chút sẽ co mình lại không dám làm gì); trẻ bướng bỉnh ngang ngạnh khó bảo (khi bị nhắc nhở sẽ bị tổn thương gấp 2,3 lần đứa trẻ bình thường, nếu mắng sẽ tạo nên vòng luẩn quẩn không giải quyết được vấn đề, cần bình tĩnh hỏi han trẻ rồi mới từ tốn khuyên bảo).

Những điểm cần lưu ý khi mắng con: Không dùng những câu phủ nhận nhân cách của con “Mày là đồ…”; tìm cách nói để con hiểu được con sai ở đâu; hướng dẫn con cách để sau này không bị mắng nữa. Thuật “bánh kẹp”: là cách nhắc nhở khiến trẻ lọt tai dễ tiếp thu hơn: người lớn nêu ra điểm tốt trước, sau đó mới đề cập tới điểm xấu rồi lại tiếp tục nêu ra điểm tốt của trẻ. Chú ý tránh thực hiện ngược lại (!)

Cần chú trọng cách dạy dỗ những phép tắc, khuôn khổ cho trẻ: Dạy con những phép tắc cơ bản trong cuộc sống, dạy con biết thông cảm chia sẻ với mọi người xung quanh. Bản thân cha mẹ phải làm gương cho con trẻ, không ra lệnh cho con, răn dạy con theo kiểu sai khiến “ Làm cái này đi… Không được làm cái kia…”. Dùng lời nói để định hướng hành động cho con cái: “Bố mẹ sẽ rất vui nếu… Bố mẹ sẽ buồn nếu… Thế thì bố mẹ buồn lắm đó…”. Hãy để con nếm thất bại và tự rút ra bài học từ điều đó.

Trong quá trình nuôi dạy trẻ, ai cũng từng mất bình tĩnh. Vậy đâu là nguyên nhân cha mẹ mất bình tĩnh, dễ nổi cáu?Có thể bạn đang yêu cầu, mong đợi ở trẻ những điều phi thực tế. Sự thật là, trẻ con chỉ biết đến mình (chưa biết nghĩ đến người khác); hay gặp thất bại (chưa biết lường trước sự việc); không nghe lời (chưa biết bình tĩnh lắng nghe). Hãy nhìn nhận những đặc điểm đó của trẻ theo hướng tích cực, vì thất bại giúp trẻ học được nhiều, và không nghe lời là một biểu hiện của khả năng tự lập của trẻ. Bố mẹ không nên trách nhiệm một cách thái quá.

Muốn bảo vệ con, trước hết phải bảo vệ người mẹ. Người mẹ đang chịu áp lực rất lớn từ việc nuôi dạy con cái, xứng đáng được sự hỗ trợ của ông bà, thầy cô giáo, hàng xóm láng giềng, hội phụ huynh và bạn bè. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, cho đến khi trẻ được 3 tuổi- giai đoạn bộ não phát triển mạnh mẽ nhất, việc trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường an bình và đầy tình yêu thương là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, việc người mẹ ở nhà hay đi làm không có sự khác biệt, điều đó tùy thuộc vào người mẹ quyết định.

Trách nhiệm nuôi dạy con là của cả bố và mẹ, bố mẹ cần chung tay nuôi dạy con cái. Người bố cần: nghe vợ kể chuyện xảy ra trong ngày, lắng nghe những ưu tư của vợ; ghi nhận những công lao của vợ; dỗ con khi con khóc đêm; cho con đi tắm; cùng con chơi các trò chơi vận động, làm bạn với các con; nấu cơm, chăm con và làm các việc nhà vào ngày nghỉ. Những điều cấm kỵ với 1 ông bố: không trở thành 1 em bé bự nữa trong gia đình; không đổ hết trách nhiệm cho vợ; không so sánh vợ với mẹ; không quát nạt con; không dùng vũ lực.

Người mẹ cần lưu ý, sự hỗ trợ hay góp ý của những người xung quanh quan trọng nhưng không phải là tất cả, người mẹ cần giữ vững lập trường của bản thân.

Phần II.

Tác giả viết theo dạng Q&A, tôi xin phép ghi chép lại đầy đủ để thỉnh thoảng đem ra tham khảo, và cũng cho mẹ nào không có thời gian tìm sách thì có thể tham khảo tại đây.

Q1. Điều quan trọng nhất cần nhớ khi nuôi dạy con?

Trong việc nuôi dạy con, đừng coi con cái là vật sở hữu của bản thân. Cuộc đời của con là của con, riêng biệt với cuộc đời của cha mẹ. Mỗi đứa trẻ sinh ra có cá tính riêng biệt, hãy tôn trọng suy nghĩ và mong muốn của trẻ.

Q2. Tại sao con tôi càng nói càng phản tác dụng?

Điều quan trọng nhất trong mỗi người là cảm xúc “tự đánh giá bản thân- self evaluation” và “khẳng định bản thân”. Giai đoạn 0-3 tuổi là lứa tuổi để hình thành và xây dựng nên nên tảng cảm xúc ngày trong mỗi người:

Tự đánh giá: 0-3 tuổi; uốn nắn: 4-6 tuổi, học tập: 0-7 tuổi.

Những trẻ càng nói càng không biến chuyển hầu hết do xảm xúc “tự đánh giá bản thân” đã không được nuôi dưỡng cẩn thận. Nếu nuôi dưỡng cảm xúc tự đánh giá bản thân tốt, giúp trẻ lớn lên với một tinh thần khỏe mạnh thì những việc như “uốn nắn”, “học tập” sau này trẻ sẽ tự nhiên học được.

Q3. Uốn nắn cho trẻ nên bắt đầu từ khi nào?

0-1 tuổi: quan trọng nhất là nuôi dưỡng cảm xúc “tự đánh giá bản thân” vì trẻ không thể hiểu và tuân theo những uốn nắn của cha mẹ.

1-2 tuổi: thừa nhận cái tôi của trẻ và đối diện với nó, tránh bỏ mặc trẻ.

2-3 tuổi: uốn nắn trẻ ở mức độ nâng đỡ, trẻ vẫn chưa thể hoàn toàn làm theo những điều cha mẹ nói. Cần che chở, nâng đỡ trẻ.

3-5 tuổi: thời kỳ này trẻ bắt đầu hình thành ý thức muốn làm việc tốt, bình đẳng nên cha mẹ cần nghiêm túc dạy trẻ những điều phải trái. Khi trẻ sai, hãy nói cho biết trẻ sai ở đâu và dạy trẻ nên làm gì để sửa sai. Ba mẹ muốn con mình trở thành đứa trẻ thế nào thì việc truyền tải mong muốn ấy bằng lời nói rất quan trọng.

Q4. Nói với con thế nào để tạo cho con hứng thú?

Hãy bỏ những câu khẩu lệnh, thay bằng câu nói dẫn dụ “Cảm ơn con/ Con rất được việc/ Ba mẹ vui lắm…”

Q5. Thừa nhận con là một điều quan trọng. Cách thể hiện điều đó thế nào?

Cách nói những yêu cầu cao hơn hiện tại:

“Nếu con… hơn nữa thì sao nhỉ?”

“Hãy… hơn chút nữa nhé!”

“Tại sao con không … nhỉ?”

Thừa nhận thực tế và dùng câu khẳng định nỗ lực của con: “ Con đã rất cố gắng”… VD: “Chạy vốn không phải thế mạnh của con mà, con về đến đích cũng là rất cố gắng rồi”…

Q6. “Nếu con cố gắng là sẽ làm được”. Làm gì khi nói vậy mà con vẫn không chịu làm?

Trong trường hợp này, hãy chấp nhận trẻ không thể làm việc đó, tạm thời từ bỏ đòi hỏi trẻ làm việc đó.

Q7. Tôi lo lắng liệu con có bị bắt nạt ở trường?

Khi con trẻ vụng về, tác phong chậm chạp, điều quan trọng là khiến cho trẻ hiểu “Đúng là bản thân mình vụng về, chậm chạp nhưng mình luôn cố gắng sống tốt với con người vốn có của mình, vì thế nên không phải lo sợ”. Cha mẹ cần nuôi dưỡng cảm xúc “tự đánh giá bản thân” cho trẻ, hãy luôn công nhận sự cố gắng nỗ lực của trẻ.

Q8. Làm sao khi đã trót mất bình tĩnh và mắng con?

Lời khuyên: Việc tạm thời từ bỏ cũng rất cần thiết. Cha mẹ không nhất thiết lúc nào cũng chỉn chu và giữ tinh thần trách nhiệm quá cao trong việc nuôi dạy con. Thực tế không thể lúc nào trẻ cũng nghe lời bạn. Hãy học cách bỏ qua cho những lỗi nhỏ của con. Hãy tự nghĩ rằng “Con mình có rất nhiều điểm tốt, đáng yêu” và “Bản thân mình nuôi dạy con không tồi chút nào”.

Q9. Làm gì khi con trai ngồi chơi game liên tục và không có ý dừng lại?

Bạn nên hỏi con khi nào con sẽ ngừng chơi, tạo cho trẻ thói quen tự lên kế hoạch và tự quản lý thời gian. Không nên tự quyết định rồi ra lệnh, vừa không nuôi dưỡng tính tự chủ cho trẻ, vừa dẫn đến xung đột không đáng có.

Q10. Tôi hiểu nỗi niềm của con nhưng không biết tiếp cận thế nào cho tốt?

Chỉ cần hiểu tâm trạng của con là đủ. Thấu hiểu những gì trẻ đã trải qua đối với trẻ đã là sự che chở rồi, không nhất thiết lúc nào cũng phải tìm ra cách giải quyết cho vấn đề. Chỉ cần nói “Con đã rất đau đúng không? Con không thích phải không?… “ và lặp lại lời trẻ nói … Cảm giác tin tưởng và an tâm ấy sẽ nâng đỡ trái tim con trẻ, biến thành sức mạnh giúp trẻ vượt qua khó khăn và nỗi buồn.

Q11. Cách nuôi dạy ứng với tích cách của từng trẻ trong gia đình.

Thi thoảng cha mẹ hãy đi chơi riêng với từng con, đặc biệt với trẻ hay hờn dỗi danh tị vì cha mẹ luôn ưu tiên em mình.

Q12. Cha mẹ có nên can thiệp vào cuộc tranh cãi của 2 anh chị em?

Về cơ bản, nguyên tắc là cha mẹ không nên can thiệp. Trẻ sẽ học được cách ứng xử giữa người với người thông qua việc tranh cãi nhau. Hãy để cuộc tranh cãi xảy ra và lắng nghe tâm trạng hối hận của trẻ sau cuộc tranh cãi ấy. Ngày hôm sau trẻ lại có thể làm lành với bạn. (Lưu ý: trẻ 2-3 tuổi chưa biết cách chơi với bạn và cách ứng xử thì cần cha mẹ hướng dẫn cho đúng cách).

Q13. Những việc cá nhân của trẻ dù đã nhắc nhở nhiều nhưng trẻ không làm?

Nguyên tắc: vấn đề của trẻ hãy để trẻ tự giải quyết, người lớn đừng giành giải quyết thay trẻ: làm bài tập, chuẩn bị đồ dùng học tập.

Q14. Trẻ làm sai nhưng không nhận lỗi, không xin lỗi, đổ lỗi cho người khác?

Việc đó thể hiện trẻ có tự trọng cao và tính sĩ diện, tuy nhiên việc trẻ không nhận lỗi đó là do trẻ tự đánh giá bản thân thấp, cố gắng giữ lấy quan điểm “mình không làm gì sai”, do trẻ đã nhiều lần bị mắng mỏ thậm tệ khiến mức độ đánh giá bản thân tụt giảm dần, dần dần không còn khả năng nhận khuyết điểm của bản thân nữa.

Lời khuyên: thay vì ép buộc trẻ nhận lỗi đến cùng, hãy tạm thời để trẻ bao biện thời điểm đó. Tiếp đến hãy khuyên trẻ thực hiện những hành động khắc phục những sai lầm gây ra.

Bên cạnh đó, với những trẻ theo chủ nghĩa cầu toàn, việc mắng một chút ít cũng ảnh hưởng đến trẻ. Vậy hãy truyền tải đến trẻ rằng con đã làm rất tốt, chỉ cần cải thiện một chút xíu nữa thôi. VD: “Con của mẹ lúc nào cũng là cô bé tốt bụng vui vẻ được thầy cô khen ngợi, là niềm tự hào của mẹ đó. Vì thế, lần sau con chỉ cần học cách chào hỏi cho tốt nữa thôi. Như vậy thì mẹ chẳng còn gì để nhắc nhở con nữa cả”.

Q15. Phạt con có thực sự là không nên?

Báo cáo chỉ ra rằng những trường hợp dùng hình phạt nuôi dạy con về sau trẻ sẽ sinh ra rất nhiều căn bệnh, đặc biệt là chậm ngôn ngữ, chậm giao tiếp. Về lâu dài, trẻ có xu hướng thích bạo lực hơn, dễ đi theo những hành động phản xã hội và có nguy cơ phát sinh những căn bệnh về tâm thần.

Q16. Có phải do quá bao bọc nên con ích kỷ và không nghe lời?

Thực tế là, nếu trẻ được bao bọc đầy đủ, được yêu thương chăm sóc đầy đủ thì chắc chắn sẽ không ích kỷ và không nghe lời. Hành vi sai trái của trẻ do trong lòng trẻ cảm thấy không được yêu thương và không được quan tâm.

Việc ông bà hỗ trợ chăm sóc con trẻ không thể thay thế bố mẹ. Người con yêu thương nhất chính là bố mẹ. Muốn tháo nút thắt giữa mẹ và con, người mẹ hãy kiềm chế không mắng con và nhờ bà trông con bé một lúc để có thời gian đi chơi riêng với con lớn.

Q17. Để ông bà tiếp xúc với cháu như thế nào là tốt?

Lời nhắn nhủ đến ông: đừng quát mắng các cháu; Lời nhắn nhủ đến bà: hãy khen ngợi và khích lệ con dâu. Tuy những câu nói của mẹ chồng không có ác ý nhưng nếu nó mang tính phủ định một chút thôi cũng khiến con dâu rất tổn thương, tự ti và tủi thân. Nếu người con dâu được mẹ chồng thấu hiểu thì tinh thần sẽ ổn định và nuôi dạy được những đứa con ngoan.

Q18. Chồng tôi phó thác mọi việc nhà cho vợ?

Việc chia sẻ với nhau là rất quan trọng. Người chồng cần lưu ý: Nếu vợ nhắc nhở lần đầu hãy cố gắng làm ngay và làm cho tốt; vợ có khó khăn gì hãy để vợ tâm sự. Người vợ cần lưu ý: đàn ông vốn vô tâm, nếu không nói họ sẽ không để ý, đừng để bất mãn, cần nói điều gì thì hãy nói ngay. Ngoài ra cần khích lệ chồng để kích thích sự hăng hái của người chồng. “Anh đúng là ông bố đảm đang…. Tuyệt vời, vợ thật may mắn vì đã lấy được người như chồng…”

Q19. Người vợ ở nhà nội trợ kêu mệt mỏi?

Thực tế, những người phụ nữ ở nhà nội trợ lại bị stress nhiều hơn những phụ nữ đi làm. Người chồng muốn thấu hiểu điều ấy, hãy thử thay vợ 1 ngày chăm sóc con.

Theo mensach

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: